UCHWAŁA Nr  XXXIII/286/06
     Rady Gminy w GNIEWOSZOWIE
 z dnia 27 października 2006. 

w sprawie uchwalenia „Strategii Rozwiązywania  Problemów  Społecznych Gminy Gniewoszów na  lata 2006-2015””

Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 6ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2001 roku Nr 142, poz. 1591 z późniejszymi zmianami) oraz art. 17 ust. 1, pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póź. zm.), Rada Gminy uchwala co następuje:

§ 1

Uchwala się „Strategię Rozwiązywania  Problemów  Społecznych Gminy Gniewoszów na  lata 2006-2015” stanowiącą  załącznik nr 1 do niniejszej uchwały.

§ 2

Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy.

§ 3

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega wywieszeniu na tablicy ogłoszeń we wszystkich sołectwach gminy Gniewoszów oraz w siedzibie Urzędu Gminy w Gniewoszowie.

Przewodniczący Rady Gminy
Marek Banaś

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXIII/286/06 
                                                                                         Rady Gminy w Gniewoszowie 
                                                                                          z dnia 27 października 2006r.

Strategia
Rozwiązywania Problemów Społecznych

Gminy GNIEWOSZÓW 

Na lata 2006-2015

GNIEWOSZÓW  2006
SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE
CZĘŚĆ I
1. MERYTORYCZNE  UZASADNIENIE  OPRACOWANIA  STRATEGII ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH
2. PODSTAWA  PRAWNA  STRATEGII,  ZGODNOŚĆ  Z  PRAWEM WSPÓLNOTOWYM  ORAZ  STRATEGIAMI  NARODOWYMI  I  EUROPEJSKIMI
2.1	Zgodność ze Strategią Rozwoju Gminy Gniewoszów
2.2	Powiązanie z krajowymi aktami prawnymi
2.3	Zgodność z Regionalną Strategią Integracji i Polityki Społecznej
2.4	Zgodność z Narodowym Programem Zdrowia
2.5	Zgodność z Narodowym Programem Profilaktyki i Rozwiązywania              Problemów Alkoholowych
2.6	Zgodność z Krajowym Planem Działania na Rzecz Integracji Społecznej                    na lata 2004 – 2006
2.7	Zgodność z Narodowym Planem Rozwoju na lata 2004 – 2006                                 oraz  założeniami Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 – 2013
2.8	Zgodność z prawem wspólnotowym
2.9	Zgodność ze strategiami europejskimi
3. BUDOWA  STRATEGII
3.1 	Wizja
3.2	Misja
3.3	Cele
3.4	Zadania
3.5	Działania
3.6	Schemat budowy strategii
CZĘŚĆ II
1. CHARAKTERYSTYKA GMINY GNIEWOSZÓW
1.1	Powierzchnia i ludność gminy
1.2	Gospodarka gminy
1.3	Infrastruktura społeczna
2.	INSTYTUCJONALNA POMOC SPOŁECZNA
2.1	Zakres działań i struktura Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej
	w Gniewoszowie
2.2	Działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gniewoszowie
3.	PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ
3.1	Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
3.2	Analiza problemu uzależnień w gminie Gniewoszów
4.	DIAGNOZA SYTUACJI SPOŁECZNEJ GMINY GNIEWOSZÓW
4.1	Analiza problemów społecznych gminy
4.2	Oczekiwania społeczne
5.	CEL NADRZĘDNY STRATEGII
6.	ANALIZA SWOT
6.1	Obszar pomocy społecznej i polityki prorodzinnej
6.2	Obszar profilaktyki uzależnień
CZĘŚĆ III
1. WIZJA I MISJA GMINY GNIEWOSZÓW
CZĘŚĆ IV
1. CELE STRATEGII
1.1	Cele strategiczne
1.2	Cele operacyjne
1.3	Beneficjenci programu
2. REALIZACJA CELÓW STRATEGICZNYCH
2.1	CEL STRATEGICZNY C 1. Pomoc społeczna i polityka prorodzinna
2.2	CEL STRATEGICZNY C 2. Edukacja publiczna
2.3	CEL STRATEGICZNY C 3.  Rozwiązywanie problemów uzależnień
ZAKOŃCZENIE

WPROWADZENIE

	Dotychczasowe doświadczenia oraz wyzwania przyszłości wskazują, iż polityka społeczna nie może być realizowana inaczej, niż w formie długofalowych procesów opartych na podstawach naukowych i porozumieniu społecznym. Tworzeniu rzeczywistości nadają sens przede wszystkim jego uczestnicy. Nie można kształtować realistycznych programów rozwoju bez partycypacji środowisk lokalnych wyróżniających się bogactwem doświadczeń, wiedzy, umiejętności oraz prostoty myślenia i twórczej inwencji. W przeciwnym razie samorząd zamiast kształtować ład społeczny, pozostanie jedynie instytucją biurokratyczną, łagodzącą narastające kwestie społeczne.
	W myśl nowej strategii zinstytucjonalizowana pomoc społeczna oferuje   pomoc finansową i materialną jako instrument początkujący proces, umożliwiający osobom i rodzinom przezwyciężanie ich trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać we własnym zakresie. Zawarte w ramach kontraktu działania opierają się na zasadach programowania, subsydiarności, koncentracji, elastyczności, otwartości i obejmują następujące obszary:
•	instytucjonalną pomoc społeczną: rozumianą jako współpraca na poziomie pracownik socjalny – beneficjent,
•	ochronę zdrowia,
•	rozwiązywanie problemów uzależnień; głównie alkoholowych i narkomanii,
•	przeciwdziałanie wszelkim formom stosowania przemocy, 
•	edukację: rozumianą jako nauka szkolna oraz różne inne formy edukacji, w tym dorosłych,
•	budownictwo socjalne: rozumiane jako forma zabezpieczenia najuboższych.
	
Dobrem nadrzędnym strategii rozwiązywania problemów społecznych  jest człowiek – jego potrzeby w kontekście indywidualnym i społecznym. Strategia jest dokumentem opisującym, analizującym i wartościującym zjawiska w tym obszarze rzeczywistości, od którego zależy stworzenie wizji godnego życia zarówno jednostki, jak też grupy społecznej jako całości; w praktyce stanowi skuteczny instrument realizacji przyjętych założeń dla osiągnięcia stanu  określonego w wizji.
	
Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Gniewoszów                  na lata 2006 – 2015 zawiera:
•	w części I: 	merytoryczne i formalnoprawne uzasadnienie opracowania 				oraz zasady budowy strategii,
•	w części II:	obraz gminy, diagnozę sytuacji społecznej, analizę SWOT,
•	w części III: 	określenie wizji i misji, 
•	w części IV:	cele strategii oraz ich realizację .   

Użyte w Strategii skróty oznaczają:	
GOPS  -Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Gniewoszowie
PUP 	  -Powiatowy Urząd Pracy w Kozienicach
UG   	-Urząd Gminy w Gniewoszowie
US	-Urząd Statystyczny w Warszawie; Warszawa 2003 r.	

CZĘŚĆ I
1. MERYTORYCZNE UZASADNIENIE OPRACOWANIA              STRATEGII ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH
	
	Transformacja ustrojowo – gospodarcza Polski końca lat osiemdziesiątych doprowadziła do zmian, w wyniku których socjalistyczny model gospodarki planowej i związanego z tym planowego zatrudnienia zastąpiła gospodarka wolnorynkowa. Jednocześnie nastąpiło odejście państwa od roli opiekuńczej, co spowodowało wystąpienie – obok istniejących już – nieznanych dotychczas, niekorzystnych zjawisk społecznych. Nowym, szczególnie dotkliwym problemem społecznym stało się bezrobocie; rodzące ubóstwo, bezdomność, w sposób istotny przyczyniające się do nasilania się zjawisk patologicznych. Ponad 20 mln Polaków (około 55%) korzysta z różnego rodzaju form pomocy społecznej, z czego dla ponad 10 mln jest to jedyne bądź podstawowe źródło utrzymania.
Stosowana dotychczas w ramach pomocy społecznej doraźna dystrybucja środków kompensujących skutki marginalizacji, okazała się nieskuteczna. Sytuacja wymagała opracowania nowej strategii działania instytucjonalnej pomocy społecznej na wszystkich szczeblach terytorialnych. Drugim powodem było wstąpienie Polski do Unii Europejskiej, która jako Państwo Członkowskie ma obowiązek prowadzenia w ramach Unii wspólnych działań wspierających, uzupełniających i koordynujących w szeroko pojętej dziedzinie ochrony ludności. Kolejnym powodem jest fakt, iż opracowanie strategii jest warunkiem sine qua non pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych na realizację projektów dotyczących sfery społecznej zarówno z budżetu państwa, jak też z funduszy unijnych.
	
	Państwo prowadzi działania kształtujące warunki życia ludności oraz stosunki międzyludzkie w ramach polityki społecznej. Znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej osoby i rodziny mają zagwarantowane prawo do otrzymania szczególnej pomocy dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. 
Istotą nowego modelu działania pomocy społecznej, kreującej politykę społeczną – a w jej obszarze strategię rozwiązywania problemów społecznych – jest jej uspołecznienie zarówno w procesie planowania, jak też realizacji.
Instytucjonalna pomoc osobom potrzebującym świadczona jest w oparciu      o zasady określone w ustawie o pomocy społecznej:
•	zadaniem pomocy społecznej jest udzielenie osobom i rodzinom odpowiednich do okoliczności rodzajów, form i rozmiarów wsparcia dla usamodzielnienia się oraz integracji ze środowiskiem;
•	pomoc społeczna organizowana jest przez organy administracji rządowej           i samorządowej przy partnerskiej współpracy z organizacjami społecznymi      i pozarządowymi, kościołami i związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi;
•	jednym z wymogów udzielenia pomocy, oprócz formalnoprawnych, jest obowiązek współdziałania osób i rodzin korzystających z pomocy przy rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. 

	
2. PODSTAWA PRAWNA STRATEGII,                                                           ZGODNOŚĆ Z PRAWEM WSPÓLNOTOWYM                                     ORAZ STRATEGIAMI NARODOWYMI I EUROPEJSKIMI
	
	Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Gniewoszów powstała z mocy art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 i Nr 99, poz. 1001), który nakłada na gminy obowiązek opracowania i realizacji gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i innych, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka.

2.1	Zgodność ze Strategią Rozwoju Gminy Gniewoszów 
		
Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Gniewoszów jest zgodna z opracowanymi kierunkami rozwoju gminy zawartymi w Strategii Rozwoju Gminy Gniewoszów na lata 2004-2010, stanowiącej załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XV/157/2004 Rady Gminy w Gniewoszowie z dnia 13 września 2004 r., która jako cel nadrzędny przyjmuje
 POPRAWĘ SYTUACJI MIESZKAŃCÓW GMINY
poprzez:
•	zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego mieszkańców,
•	zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego – systemu opieki społecznej,
•	poprawę infrastruktury gminnej.
Zadania niniejszej Strategii są uzupełniające i wspierające w obszarze rozwoju kapitału ludzkiego (str. 5 – 6 Strategii Rozwoju Gminy Gniewoszów na lata 2004-2010).           	
2.2	Powiązanie z krajowymi aktami prawnymi
	Działania zawarte w Strategii są spójne z postanowieniami innych aktów prawnych, a w szczególności: 
•	ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.);
•	ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości                     i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257);
•	ustawy z dnia 29 maja 2003 roku o działalności pożytku publicznego                    i o wolontariacie (Dz.U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 i Nr 96, poz. 874);
•	ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o zatrudnieniu socjalnym                    (Dz.U. z 2004 r. Nr 69, poz. 624);
•	ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2004 r. Nr 99, poz. 1001);
•	ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii                     (Dz.U. z 2005 r., Nr 179, poz. 1485);
•	ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493).

2.3	Zgodność z Regionalną Strategią Integracji i Polityki Społecznej
	Założenia i cele niniejszej Strategii wpisują się w priorytety zawarte              w Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego, przyjętej w 2001 roku. 

2.4	Zgodność z Narodowym Programem Zdrowia 
	Działania przedstawione w Strategii są zgodne z zawartymi w Programie, głównie z celem operacyjnym 4.: zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholem.

2.5	Zgodność z Narodowym Programem Profilaktyki i Rozwiązywania 	Problemów Alkoholowych
	Zawarte w Strategii działania wynikają z postanowień ustawy z dnia                  26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257); szczególnie zaś z art. art. 1, 2, 4¹. 

2.6	Zgodność z Krajowym Planem Działania na Rzecz Integracji 	Społecznej na lata 2004 – 2006	
	Na szczycie UE w Lizbonie ustalono, iż działania prowadzone w sferze polityki społecznej zostaną podporządkowane metodzie otwartej koordynacji.       W ramach tego mechanizmu podstawowe cele dla wszystkich krajów są uzgadniane wspólnie a następnie przekładane na strategie poszczególnych państw. Zgodnie z założeniami Strategii Lizbońskiej zadania zmierzające do rozwiązań systemowych przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu powinny być opracowane i realizowane wspólnie z partnerami społecznymi: organizacjami pozarządowymi i samorządami terytorialnymi. Przyjęta w Nicei Europejska Agenda Społeczna wyznacza główne cele w odniesieniu do zwalczania wykluczenia społecznego i ubóstwa; zakłada znaczne ograniczenie tych zjawisk do roku 2010. Niniejsza Strategia zawiera podejście systemowe do problemu wykluczenia społecznego.

2.7	Zgodność z Narodowym Planem Rozwoju na lata 2004 – 2006 oraz 	założeniami Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 – 2013 
	Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004 – 2006 określa strategię społeczno –   gospodarczego rozwoju kraju: poprawę spójności społecznej, ekonomicznej             i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym. Strategia jest spójna z celami rozwoju zawartymi w NPR.
	
	Strategia zakłada realizację działań, które spełniają wymogi wdrożenia         w zakres następujących Programów Operacyjnych:

•	Sektorowego Programu Operacyjnego – Rozwój Zasobów Ludzkich      (SPO – RZL); zwłaszcza z działaniami zawartymi w Priorytecie 1. Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawodowej  i społecznej.
1.3  Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia.
1.4  Integracja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych.
1.5 Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka.
1.6  Integracja i reintegracja zawodowa kobiet.

•	Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR); Priorytet 3. Wzmocnienie rozwoju regionalnych zasobów ludzkich:
2.1 Rozwój umiejętności związany z potrzebami rynku pracy i możliwości     kształcenia ustawicznego w regionie.
2.2	Wyrównanie szans edukacyjnych poprzez systemy stypendialne.
2.3	Reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa.
2.5	Promocja Przedsiębiorczości.
2.6	Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy.
	Niektóre z planowanych zmian instytucjonalnych zaproponowanych             w Narodowym Planie Rozwoju na lata 2007 – 2013 mają za zadanie zwiększyć efektywność jego realizacji. Są to głównie  regionalne programy operacyjne wdrażane przez samorządy województw: wzmocnienie pozycji marszałka, partnerstwo rządowo-samorządowe, wieloletnie planowanie budżetowe, powstanie instytucji pośrednictwa pomiędzy edukacją a rynkiem pracy. 
	
2.8	Zgodność z prawem wspólnotowym
	Prawo wspólnotowe (acquis communautaire) nie ingeruje w systemowe rozwiązania w zakresie pomocy społecznej obowiązujące w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Funkcjonuje jednak polityka społeczna Unii koordynująca narodowe polityki społeczne w zakresie koniecznym z punktu widzenia funkcjonowania wspólnoty. 

2.9	Zgodność ze strategiami europejskimi
Jednym z wiodących celów Unii Europejskiej jest wyrównywanie poziomu rozwoju krajów i regionów. Polska wyraziła wolę pełnego uczestnictwa w polityce społeczno – gospodarczej Unii. Oznacza to między innymi korzystanie z funduszy unijnych. Są to między innymi:	
Europejski Fundusz Społeczny (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego     i Rady nr 1784/1999/WE), jest głównym instrumentem wspierającym działania podejmowane w ramach:
•	Europejskiej Strategii Zatrudnienia; zawarte w filarze Równość Szans: aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, wykluczeniu społecznemu, promowanie równych szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, aktywizacja zawodowa kobiet oraz rozwój powszechnego kształcenia.
•	Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL; zawarte zwłaszcza w działaniach:
- 	Promowanie rynku pracy otwartego dla wszystkich poprzez ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy osobom, które doświadczają dyskryminacji,
- 	Wzmocnienie krajowej strategii gospodarki społecznej poprzez podnoszenie jakości zatrudnienia w sektorze usług oraz rozwój zatrudnienia socjalnego,
- 	Godzenie życia rodzinnego i zawodowego oraz ponowna integracja zawodowa kobiet i mężczyzn poprzez rozwój i promocję elastycznych form zatrudnienia      i organizacji pracy oraz działań towarzyszących.
Założenia i cele niniejszej strategii są spójne ze strategią polityki społecznej Unii Europejskiej, wpisują się w priorytety i zadania w ramach określonych celów, tym samym umożliwiają korzystanie z funduszy unijnych  w ramach Narodowej Strategii Integracji Społecznej dla Polski – programu, którego celem jest pomoc w procesie włączania się Polski w realizację drugiego z celów Strategii Lizbońskiej UE stawiającego na modernizację europejskiego modelu socjalnego, inwestowanie w ludzi oraz zwalczanie wykluczenia społecznego. Konkretne działania mają przyczynić się do: 
•	rozwijania aktywnej polityki zatrudnienia przyczyniającej się do tworzenia większej liczby miejsc pracy, 
•	dostosowania edukacji i szkolenia do wymogów życia i pracy w opartym na wiedzy o społeczeństwie, 
•	modernizacji systemu ochrony socjalnej, w tym systemów emerytalnych            i ochrony zdrowia, m.in. w celu zapewnienia ich finansowej stabilności oraz odpowiedniej koordynacji z celami polityki edukacyjnej i polityki zatrudnienia, 
•	wspierania integracji społecznej, aby uniknąć pojawienia się trwale zmarginalizowanej i/lub wykluczonej klasy ludzi niezdolnych do funkcjonowania w społeczeństwie.

 
3. BUDOWA  STRATEGII

	Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych jest spójnym zbiorem celów oraz działań realizowanych w określonym czasie. 
1.	Jest łącznikiem w integracji lokalnej, regionalnej, narodowej i europejskiej, pełniąc funkcje: 
•	polityczną: określa poziom zgodności pomiędzy lokalnymi, regionalnymi    	i narodowymi kierunkami rozwoju społecznego;
•	rozwojową: pozwala pozyskiwać wsparcie ze strony państwa oraz UE;
•	promocyjną: wskazuje sposoby osiągania bardziej satysfakcjonującego 	poziomu i jakości życia. 
2.	Jest mechanizmem demokratyzacji życia społecznego i spełnia funkcje:
•	inspirującą: wymuszającą uwzględnienie poglądów i potrzeb lokalnych 	społeczności oraz koncentrację na istotnych sprawach społecznych;
•	kreatywną: pozwala na wypracowanie uzgodnionej, jasnej i jednoznacznej 	wizji rozwoju danej społeczności;
•	integracyjną: jednoczy działania różnych podmiotów w realizacji wizji.
3.	Jest mechanizmem usprawniającym i racjonalizującym działania, tym samym spełniając funkcje:
•	poznawczą: umożliwia zebranie i analizę danych oraz zdefiniowanie 	najważniejszych problemów;
•	instrumentalną: pozwalającą zoptymalizować zasoby lokalne i wydatki 	publiczne wg hierarchii ważności oraz wzajemnego ich skoordynowania.
	Strategia powinna być wyrazem woli mieszkańców w kształtowaniu określonego wspólnie stanu; wyrazem zintegrowanego planowania społecznego, opartego na aktualnej wiedzy, znajomości uwarunkowań oraz realiach rzeczywistości. Wymaga to odpowiedzi na nowe wyzwania oraz możliwości skutecznego ich osiągnięcia. 
	Strategia powinna być dokumentem otwartym. Systematyczna ewaluacja pozwala wówczas na ocenę realizowanych zadań i stałej ich weryfikacji adekwatnie do zmian zachodzących w środowisku, sił i środków, jak też zmieniających się regulacji prawnych.	
	Istotą strategii jest realistyczne, a jednocześnie kreatywne, innowacyjne spojrzenie na zastany zespół uwarunkowań. Strategia zawiera cele i ich rozwinięcia będące podstawą do formułowania programów działania określających terminy realizacji i zasady finansowania poszczególnych zadań. Naczelnym zadaniem strategii jest sformułowanie wizji. Jej urzeczywistnienie stanowi o realizacji misji. Nie mniej ważnym zadaniem jest budowanie konsensusu wokół tej misji, oraz wynikających z niej celów strategicznych; daje to gwarancję wdrożenia oraz realizacji strategii. Wizja powinna być oparta na realnych przesłankach, sformułowana w sposób jasny i czytelny dla przeciętnego mieszkańca. 
	Strategia jest traktowana jako dobro wspólne wszystkich mieszkańców,        a jej formułowanie i wdrażanie powinno być procesem społecznym. Rolą samorządu w przygotowaniu i realizacji wyzwań strategii powinno być przede wszystkim organizowanie współpracy i stwarzanie warunków dla wspólnego realizowania opracowanych projektów. Wyznacznikiem zapisanych w strategii programów, celów i priorytetów jest zachowywanie holistycznej (całościowej) perspektywy rozwojowej, pozostającej w pełnym sprzężeniu z misją gminy. 
	
	Przygotowanie strategii jest rozpoznaniem oraz formowaniem przyszłości. Aby strategia była efektywna, powinna formułować odpowiedzi na następujące pytania:
1)	jak jest obecnie? – analiza i raport o stanie gminy;
2)	jak powinno być? – określenie wizji, misji, celów strategicznych;
3)	jak to zrobić? – opracowanie celów operacyjnych, zadań i działań, harmonogramu działań i budżetu oraz metod współpracy i promocji.
	Uspołecznienie procesu planowania strategicznego jest racjonalną konsekwencją wynikającą z istoty dokumentu; jest też wymogiem Unii Europejskiej i oznacza zastosowanie w procesie planowania wymienionych niżej zasad:
•	programowania: obowiązku tworzenia długookresowych strategii i planów rozwoju na wszystkich poziomach: krajowym, wojewódzkim, powiatowym       i gminnym;
•	subsydiarności: jasnego określenia kompetencji władzy wykonawczej różnych szczebli i upoważnienia samorządów z mocy obowiązujących aktów prawnych do programowania i realizacji polityki społecznej regionu;
•	koncentracji: wyboru oraz ustalenia hierarchii priorytetów w ramach programów operacyjnych i systematyczne zwiększanie przydziału środków na działania w obszarach, w których koncentrują się problemy społeczne;
•	partnerstwa: obowiązku konsultowania na każdym poziomie programowania polityki społecznej z partnerami społecznymi.
	
	Prawidłowo opracowana strategia rozwiązywania problemów społecznych oparta jest na zasadach realizmu, społecznej partycypacji i akceptacji programu. Podstawą efektywności strategii jest sporządzanie diagnozy aktualnej sytuacji, następnie budowanie wizji w oparciu o rozeznane potrzeby. 
3.1 	Wizja
	Wizja w teorii i praktyce kierowania definiowana jest jako pozytywne wyobrażenie pewnego stanu w przyszłości, wyprowadzone na podstawie uznawanych wartości i idei, z których wywodzą się cele i plany działania. Najprościej rzecz ujmując, jest to odpowiedź na pytania: dokąd zmierzamy, kim chcemy się stać, w imię jakich wartości działamy; co więc powinniśmy stworzyć?
3.2	Misja
	Misja jest wypełnieniem wizji: posłannictwem, które jednoczy ludzi               i motywuje ich w realizacji przedsięwzięcia określonego w wizji – nadaje sens naszego istnienia i działania. Inaczej mówiąc: określając wizję formułujemy misję. 
3.3	Cele
•	Cel strategiczny jest to określony w przyszłości stan, którego osiągnięcie ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia realizacji celu głównego, określonego     w wizji. Najważniejszy cel określany jest też jako priorytet.
•	Cele operacyjne to kolejne etapy dochodzenia do celu strategicznego; działania na rzecz jego osiągnięcia. Sformułowane wg zasady SMART, powinny odpowiadać na pytania co?, gdzie?, kiedy?, dla kogo?.
3.4	Zadania 
	Są to opracowane oraz zaprogramowane metody i sposoby wykonywania czynności zmierzających do osiągnięcia określonego celu.
3.5	Działania
 	To realizacja konkretnych czynności przez konkretne osoby w określonym czasie. 

3.6		Schemat budowy strategii 

ZADANIA
1  2  3…

DZIAŁANIA
a  b  c…

ZADANIA
1  2  3…

DZIAŁANIA
a  b  c…

ZADANIE  1

DZIAŁANIE  a
DZIAŁANIE  b
DZIAŁANIE  c

WIZJA

MISJA

CEL
STRATEGICZNY 
 I

C. S. III

C. O.
C

CEL
OPERACYJNY 
 A

C. S. 
II

C.O.
B

DIAGNOZA  SPOŁECZNA

UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE

ANALIZA PROBLEMÓW I ZASOBÓW (SWOT)

Strategia tworzona jest zgodnie z zasadą od ogółu do szczegółu
CZĘŚĆ II

1. CHARAKTERYSTYKA GMINY GNIEWOSZÓW

GMINA GNIEWOSZÓW w POWIECIE KOZIENICKIM

1.1	Powierzchnia i ludność gminy

Gmina Gniewoszów leży w południowo – wschodniej części województwa mazowieckiego, w subregionie radomskim, w powiecie kozienickim. Jest gminą wiejską. Sąsiaduje z gminami Sieciechów, Puławy (woj. lubelskie), Policzna (pow. Zwoleński) oraz Garbatka – Letnisko. Przez teren gminy biegnie droga wojewódzka nr 738 Słowiki – Góra Puławska. 

POWIERZCHNIA I LUDNOŚĆ GMINY GNIEWOSZÓW w 2005 r.

POWIERZCHNIA

84,29 km˛

	LUDNOŚĆ

OGÓŁEM

4344

	

MĘŻCZYŹNI

2048

	

KOBIETY

2296

	

NA  1 km2

51

	

KOBIETY

 NA 100 MĘŻCZYZN

112	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UG w Gniewoszowie (2006); stan na dzień 31 grudnia 2005 roku.

STRUKTURA UŻYTKOWANIA GRUNTÓW w GMINIE GNIEWOSZÓW w 2005 r.

Grupy użytkowników gruntów	Powierzchnia gruntów ogółem	Użytki rolne	Lasy            i grunty leśne	Pozostałe grunty*

		razem	grunty orne	sady	łąki trwałe	pastwiska trwałe			
	w hektarach	
Ogółem powierzchnia gminy	8429	6661	5179	266	752	464	877	891	
Gospodarstwa indywidualne
	7542	6446	5068	264	739	375	729	367	
Porównanie
z rokiem poprzednim**
	7522	7464	5025	248	858	333	702	356	
	+ 20	- 18	+ 43	+ 16	- 119	+ 42	+ 27	+ 11	
Pozostała powierzchnia
	887	215	111	2	13	89	148	524	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); druk R-02 GUS. 
Stan na dzień 31 maja 2005 roku.
*Grunty pod zabudowaniami i podwórzami, drogi, wody, inne grunty użytkowe oraz nieużytki.
**Rok poprzedni liczony od 1 czerwca 2004 do 31 maja 2005; stan na 31 maja  2004 roku oraz przyrosty lub ubytki. 
Obszar gminy podzielony jest na 19 sołectw, przy uwzględnieniu naturalnych uwarunkowań przestrzennych, gospodarczych, komunikacyjnych oraz istniejących więzi między mieszkańcami. 
LICZBA LUDNOŚCI W GMINIE GNIEWOSZÓW w LATACH 2003-2005
z PODZIAŁEM NA SOŁECTWA

Lp	
Miejscowość	Liczba ludności	
		Rok 2003
Ogółem	Rok 2004
Ogółem	Rok 2005
Ogółem	
 1.	Boguszówka	309	321	301	
 2.	Borek	638	614	604	
 3.	Gniewoszów	610	601	599	
 4.	Kociołek	62	59	59	
 5.	Markowola	106	115	113	
 6.	Markowola Kolonia	141	147	140	
 7.	Marianów 	83	77	73	
 8.	Mieścisko	62	58	57	
 9.	Oleksów 	339	330	331	
10.	Podmieście	102	95	94	
11.	Regów Nowy	134	140	133	
12.	Regów Stary	421	413	400	
13.	Sarnów 	444	437	440	
14.	Sławczyn	151	153	154	
15.	Wysokie Koło	235	236	238	
16.	Wólka Bachańska	181	189	187	
17.	Zalesie	102	104	102	
18.	Zdunków	101	99	89	
19.	Zwola	251	252	240	
GMINA  OGÓŁEM	4472	4440	4354	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UG w Gniewoszowie (2006).

LICZBA I STRUKTURA WIEKOWA MIESZKAŃCÓW GMINY w LATACH 2002 – 2005

ROK                	
LICZBA LUDNOŚCI

LUDNOŚĆ W WIEKU
NIEPRODUKCYJNYM
NA 100 OSÓB
W WIEKU
PRODUKCYJNYM

		W WIEKU:  		
	OGÓŁEM	PRZED   
PRODUKCYJNYM	PRODUKCYJNYM	POPRODUKCYJNYM		
	O	O	O	O		
	M	K	M	K	M	K	M	K		
2002*	4357	1028	2359	970	85	
	2086	2271	489	539	1266	1093	331	639		

2003	4385	978	2499	908	75	
	2075	2310	464	514	1313	1186	298	610		
2004	4369	936	2547	886	71	
	2071	2298	442	494	1338	1209	291	595		
2005	4344	889	2586	869	68	
	2048	2296	428	461	1338	1248	282	587		

O – liczba mieszkańców ogółem; M – w tym mężczyźni; K – w tym kobiety
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UG w Gniewoszowie (2006); stany na 31. XII. każdego roku.
	*Rok 2002 wg. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań oraz powszechnego spisu rolnego; 
			         US Warszawa 2003.	
Zgodnie z kryterium Głównego Urzędu Statystycznego:
- wiek przedprodukcyjny: mężczyźni i kobiety w wieku 0 – 17 lat;
- wiek produkcyjny: mężczyźni w wieku 18 – 64 lata, kobiety w wieku 18 – 59 lat;
- wiek poprodukcyjny: mężczyźni w wieku 65 lat i więcej, kobiety w wieku 60 lat i więcej.
1.2	Gospodarka gminy 
Infrastruktura techniczna, analiza zasobów i problemów gospodarczych gminy Gniewoszów przedstawiona jest w Strategii Rozwoju Gminy Gniewoszów na lata 2004-2010. Poniżej przedstawiono dane niezbędne dla potrzeb niniejszej pracy. Istotną dla niniejszej Strategii jest infrastruktura społeczna.

Rolnictwo

Gmina Gniewoszów jest typową gminą wiejską, a jej gospodarka zdominowana jest przez rolnictwo. Na ogólną powierzchnię gminy 8429 ha ponad 6714 ha zajmują użytki rolne – ok. 80% (por. s. 20). W produkcji rolnej przeważają indywidualne gospodarstwa rolne o średniej powierzchni ok. 6 ha, których ilość oraz struktura obszarowa przedstawia się następująco:
 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych zawartych w Strategii Rozwoju Gminy Gniewoszów
 z dnia 13 września 2004 r. (s. 6).

UŻYTKOWANIE  GRUNTÓW  PRZEZ  INDYWIDUALNE  GOSPODARSTWA  ROLNE

Liczba gospodarstw	Grunty orne	Pod zasiewami	Ogrody przydomowe	Łąki trwałe	Pastwiska trwałe	Odłogi
i ugory	
	w hektarach	
1010	4007	3857	12	304	560	150	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); druk R-05/G GUS
	 stan na 31 maja 2005 roku.

STRUKTURA  UPRAW  W  INDYWIDUALNYCH  GOSPODARSTWACH  ROLNYCH
w hektarach

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); druk R-05/G GUS
	 stan na 31 maja 2005 roku.

Na uwagę zasługuje fakt, iż znacząca część upraw stanowią warzywa (Borek, Regów, Oleksów, Zalesie) oraz owoce (Zwola, Zdunków, Marianów, Markowola, Kolonia Markowola, Sarnów, Boguszówka).

W produkcji zwierzęcej dominuje hodowla trzody chlewnej, bydła (w tym większość krów mlecznych), koni, królików oraz drobiu.
Przemysł

Na terenie gminy prowadzi działalność około 50 podmiotów gospodarczych. W większości jest to działalność handlowa, usługowa – głównie z zakresu usług budowlanych i transportowych. Działa kilkanaście punktów handlowych, ubojnia, dwie piekarnie, trzy tartaki, stacja paliw oraz zakład remontowo – budowlany.
	Bezrobocie jest nowym problemem społecznym, wynikłym z przeobrażeń gospodarczych kraju. Obowiązująca reguła popytu i podaży powoduje, że również w sferze zatrudnienia są jednostki i grupy społeczne, na pracę których nie ma zapotrzebowania. Bezrobocie strukturalne pogłębia się w wyniku długiej recesji polskiej gospodarki rolnej (bezrobocie koniunkturalne). Jedną ze sfer najbardziej dotkniętych bezrobociem jest rolnictwo, gdzie szczególnie dotkliwe jest bezrobocie ukryte, zwane też agrarnym (właśnie od częstego występowania w rolnictwie). Niska opłacalność towarów i produktów rolnych w połączeniu ze słabą jakością gleb oraz wysoko oprocentowanymi kredytami inwestycyjnymi powoduje, iż następuje starzenie  i wyludnianie się wsi. Tradycyjne uprawy i hodowla wymagają dużych nakładów finansowych, czasu oraz pracy w niesprzyjających warunkach. Bez subwencjonowania lub dotowania (jak w państwach Europy Zachodniej UE) nie są one konkurencyjne wobec produktów  i towarów napływających z zewnątrz. 

WIELKOŚĆ BEZROBOCIA w GMINIE GNIEWOSZÓW w LATACH 2002 – 2005
ROK	LICZBA 
BEZROBOTNYCH	W TYM KOBIETY	W TYM MĘŻCZYŹNI	
2002	318	137	181	
2003	334			
2004	350	171	179	
2005	377	178	199	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PUP w Kozienicach (2006); stan na dzień 31 XII każdego roku.

W badanym okresie liczba bezrobotnych w gminie Gniewoszów corocznie rośnie przeciętnie o 15 osób. Analiza danych uzyskanych od PUP w Kozienicach pozwala określić stopę bezrobocia w gminie Gniewoszów w roku 2005 na 14% przy średniej bezrobocia w powiecie kozienickim wynoszącej 19%, średniej 13,8% dla województwa mazowieckiego oraz 17% dla kraju. Wśród bezrobotnych większość stanowią osoby z wykształceniem średnim i zasadniczym zawodowym oraz gimnazjalnym i podstawowym. Największą grupą są osoby w wieku 18 – 34 lata, pozostające bez pracy powyżej 24 miesięcy, kolejną zaś – do 6 miesięcy.  
Z analizy danych wynika też, iż gmina Gniewoszów ma możliwości rozwoju gospodarczego: przeważa ludność w wieku produkcyjnym a jej liczba rośnie. Jednocześnie jest gminą starzejącą się, z ujemnym przyrostem naturalnym (-20%  w roku 2005 w porównaniu do -5 w roku 2003.

W gminie Gniewoszów negatywny wpływ na stopę bezrobocia mają:
•	słaba infrastruktura techniczna oraz brak większych pomiotów gospodarczych stwarzających możliwość stałego zatrudnienia;
•	duże odległości od ośrodków przemysłowych;
•	słabe gleby powodujące brak specjalizacji w produkcji roślinno – hodowlanej,  tym samym niską dochodowość produkcji rolniczej;
•	spadek opłacalności produkcji rolnej;
•	brak ofert i możliwości podjęcia pracy za pośrednictwem PUP w Kozienicach;
•	konieczność podejmowania pracy sezonowej niejednokrotnie „na czarno”,        oraz wyjazdy zagraniczne;
•	brak perspektyw zniechęca młodych do przejmowania gospodarstw;
•	„ucieczka” młodych ludzi do miasta przed ciężką i nieefektywną pracą na wsi.

	
	Atuty, które gmina może wykorzystać:
•	czyste środowisko naturalne oraz tereny rekreacyjne stwarzające możliwości rozwoju agroturystyki, budownictwa letniskowego i ośrodków rekreacyjnych;
•	dobre warunki naturalne do specjalistycznej produkcji rolniczej i sadowniczej;
•	tania siła robocza; 
•	dobra infrastruktura komunikacyjna – w tym droga wojewódzka stymulująca ożywienie gospodarcze;
•	chęć lokalnej społeczności do poprawy własnego bytu;
•	wzrost poziomu wykształcenia – szczególnie rolniczego; sprzyjające rozwojowi i specjalizacji produkcji rolnej i zwierzęcej;
•	zaangażowanie władz gminy w działania na rzecz poprawy standardu życia mieszkańców.
Wszelka działalność inwestycyjna, gwarantująca stworzenie nowych miejsc pracy oraz wzrost gospodarczy, spotyka się z przychylnością władz gminy oraz licznymi udogodnieniami. Wynika to z założeń zawartych w strategii rozwoju gminy: celem nadrzędnym jest podnoszenie standardu życia jej mieszkańców. 

Atutem gminy jest położenie na nadwiślańskich, atrakcyjnych krajobrazowo terenach. Brak przemysłu i ośrodków miejskich powoduje, że tutejszy krajobraz nie uległ degradacji. Przyroda oraz występujące na terenie gminy zabytki w sposób naturalny sprzyjają rozwojowi turystyki i wypoczynku. Do obszarów o wysokich walorach przyrodniczych można zaliczyć tereny w Dolinie Środkowej Wisły, korytarze ekologiczne dolin rzek Zwolanki i Strugi Mozolickiej oraz pozostałych cieków wodnych. Na terenie gminy występują enklawy dzikiej przyrody: piękne, duże kompleksy leśne oraz kępy i pojedyncze drzewa. Dla ochrony żyjących tu płazów oraz rzadkich okazów ptaków wyodrębniono dwa obszary ochronne – zespoły przyrodniczo krajobrazowe: „Dolina Zwolanki”, „Bagno Głąbie” oraz sześć obiektów– użytków ekologicznych.
Gmina jest też terenem atrakcyjnym turystycznie. Wartymi poznania są m.in. zachowane w okolicach Oleksowa i Sławczyna grodziska użytkowane w XII – XV wieku jako część systemu obronnego Sieciechowa, zabytkowy układ urbanistyczny centrum Gniewoszowa, Fort V w Borku należący do systemu obronnego twierdzy Dęblin, kościół p.w. Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika w Oleksowie. Ważnym miejscem jest Sanktuarium z kościołem p.w. N.M.P. Królowej Różańca Świętego oraz figurką Matki Bożej z Lourdes w Wysokim Kole. Elementem krajobrazu gminy są przydrożne wotywne kapliczki wykonane w większości przez artystów ludowych, z osiemnastowieczną kapliczką Jana Nepomucena w Regowie Nowym. Dodatkowym atutem jest otoczenie gminy przez tereny równie atrakcyjnie turystycznie: Kazimierz Dolny, Janowiec, Garbatka – Letnisko, Czarnolas. 
Wykorzystanie wymienionych walorów i zasobów gminy stwarza realne możliwości rozwoju budownictwa letniskowego, gospodarstw agroturystycznych oraz różnych form turystyki i wypoczynku.  

1.3	Infrastruktura społeczna

	Wychowanie, edukacja, sport, dostęp do źródeł wiedzy, udział w życiu społecznym, kultywowanie i ochrona dziedzictwa Narodowego – to szeroko rozumiana nauka, oświata i kultura. Determinują one zarówno duchowy, jak też fizyczny rozwój człowieka; tworzą infrastrukturę społeczną, na którą w gminie Gniewoszów składają się następujące obszary:
•	WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO
•	EDUKACJI SZKOLNEJ
•	KULTURY, OŚWIATY I SPORTU
•	OCHRONY ZDROWIA.

W ZAKRESIE WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO
•	 1 placówka wychowania przedszkolnego w Gniewoszowie. 
WYCHOWANIE PRZEDSZKOLNE w GMINIE GNIEWOSZÓW  w ROKU 2004/2005
PLACÓWKI	
MIEJSCA W PRZEDSZKO - LACH
50	ODDZIAŁY	DZIECI	
OGÓŁEM          	
W TYM PRZEDSZKOLA
1		OGÓŁEM	
W TYM W PRZEDSZKO- LACH
2	OGÓŁEM	

W TYM W
PRZEDSZKO
- LACH

         33	
1			2		33		

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); wg. danych dyrektora placówki.

Wychowanie przedszkolne obejmuje prowadzenie w ramach ogólnych zajęć również realizację programów dostosowanych do lokalnych i aktualnych potrzeb. Jest to wyraz szczególnej troski o właściwe przygotowanie najmłodszego pokolenia do funkcjonowania w grupie oraz wejścia w okres nauki szkolnej. 

W ZAKRESIE EDUKACJI SZKOLNEJ

•	3 szkoły podstawowe: w Borku, Wysokim Kole oraz Zespół Szkolno – Przedszkolny w Gniewoszowie.  
•	Gimnazjum w Gniewoszowie. 
NAUCZANIE SZKOLNE w GMINIE GNIEWOSZÓW w latach 2003/2006
ROK
SZKOLNY	LICZBA	
	ODDZIAŁÓW	UCZNIÓW	
2003/
2004	29	540	
2004/
2005	27	509	
2005/
2006	28	518	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); wg. danych dyrektorów szkół.

NAUCZANIE PODSTAWOWE I GIMNAZJALNE w GMINIE w  LATACH 2003 – 2006
LICZBA	
	SZKÓŁ	POMIESZCZEŃ SZKOLNYCH	ODDZIAŁÓW	UCZNIÓW	ABSOLWENTÓW	
w ROKU SZKOLNYM 2003/2004	
SZKOŁY PODSTAWOWE	3	30*	22	355	53	
GIMNAZJA	1	10	7	185	65	
w ROKU SZKOLNYM 2004/2005	
SZKOŁY PODSTAWOWE	3	30*	21	338	57	
GIMNAZJA	1	10	6	171	57	
w ROKU SZKOLNYM 2005/2006	
SZKOŁY PODSTAWOWE	3	30*	22	346	48	
GIMNAZJA	1	10	6	172	56	
*w tym stołówka szkolna.
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); wg. danych dyrektorów szkół.

	Szkoły reprezentują wysoki poziom nauczania. Edukacja uzupełniana jest pracą kół zainteresowań oraz działalnością pozalekcyjną. Placówki oświatowe oraz kulturalne prowadzą wysoko kwalifikowani specjaliści. W szkołach dostępne są stanowiska komputerowe z dostępem do Internetu i stale polepsza się wyposażenie w sprzęt oraz pomoce dydaktyczne. Zmniejszenie się liczby uczniów w roku szkolnym 2004/2005 wynika ze struktury wiekowej mieszkańców gminy (por. tab. na str. 22).

W ZAKRESIE KULTURY I OŚWIATY

	Gminna Biblioteka Publiczna w Gniewoszowie.
•	Księgozbiór liczy ponad 1,37 tyś. woluminów, z których korzysta ponad 530 czytelników. 
•	W ciągu roku wypożyczanych jest  ok. 7 tyś. woluminów. 
•	Na 1 placówkę biblioteczną przypada 4354 mieszkańców gminy (przy średniej 3438 w powiecie).
•	Na 1 czytelnika przypadają 13,2 wypożyczenia rocznie (przy średniej 18 powiatu). 
•	Funkcjonują również biblioteki szkolne; m. in. księgozbiór biblioteki Zespołu Szkolno – Przedszkolnego w Gniewoszowie liczy 6274 woluminów, zaś biblioteka Gimnazjum w Gniewoszowie posiada ponad 500 woluminów.

	Sport
	Na terenie gminy działa Uczniowski Klub Sportowy.

Służba zdrowia
Mieszkańcy gminy korzystają z usług medycznych Samodzielnego Publicznego ZOZ – Ośrodka Zdrowia w Gniewoszowie.

2.	INSTYTUCJONALNA POMOC SPOŁECZNA

2.1	Zakres działań i struktura Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej 
w Gniewoszowie

	Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Gniewoszowie funkcjonuje w oparciu o Statut, z mocy Uchwały Nr XI/115/03 Rady Gminy Gniewoszów z dnia 29 XII 2003 roku. Strukturę organizacyjną Ośrodka stanowi Załącznik Nr 1 do Statutu.
			Przyjęto następującą strukturę organizacyjną:
•	Kierownik Ośrodka,
•	pracownicy socjalni – 2 osoby, 
•	opiekunki – 4 osoby,
•	usługi specjalistyczne – 1 osoba. 
	
Teren gminy podzielony jest na 2 rejony opiekuńcze: 

REJONY OPIEKUŃCZE	

•	GNIEWOSZÓW
•	WYSOKIE KOŁO
•	PODMIEŚCIE
•	REGÓW STARY
•	REGÓW NOWY
•	OLEKSÓW 
•	SŁAWCZYN
•	BOREK
•	ZALESIE
•	WÓLKA BACHAŃSKA
	
•	BOGUSZÓWKA
•	MARKOWOLA
•	MARKOWOLA KOLONIA
•	MARIANÓW
•	SARNÓW
•	ZDUNKÓW
•	ZWOLA,
•	KOCIOŁEK
•	MIEŚCISKO

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006).
2.2	Działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gniewoszowie	

POMOC SPOŁECZNA w GMINIE GNIEWOSZÓW w LATACH 2003 – 2005 
POWÓD PRZYZNANIA POMOCY            W TRUDNEJ SYTUACJI ŻYCIOWEJ	ROK 2003	ROK 2004	ROK 2005	
	LICZBA	LICZBA	LICZBA	
	RODZIN
	OSÓB W        RODZINACH
	RODZIN	OSÓB W        RODZINACH
	RODZIN	OSÓB W        RODZINACH
	
UBÓSTWO	120	537	164	681	168	634	
SIEROCTWO	 10	45	4	18	7	31	
BEZDOMNOŚĆ	-	-	0	0	0	0	
OCHRONA MACIERZYŃ-STWA	11	55	6	29	43	282	
w tym wielodzietność	-	-	1	7	43	282	
BEZROBOCIE	99	471	112	459	127	494	
NIEPEŁNO-SPRAWNOŚĆ	76	287	39	151	53	193	
DŁUGO-TRWAŁA CHOROBA	20	42	18	35	26	37	
BEZRADNOŚĆ OPIEK-WYCH  I GOSP	75	481	53	301	81	420	
ALKOHOLIZM	31	122	40	125	34	119	
NARKOMANIA	-	-	0	0	0	0	
TRUDNOŚCI ADAPTAC. PO OPUSZCZENIU ZAKŁ. KARN.	1	6	1	1	4	15	
SYTUACJA KRYZYSOWA			0	0	1	4	
PRZEMOC           W RODZINIE			0	0	0	0	
 
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); sprawozdania MPiPS-03, dz. 4. 

RZECZYWISTA LICZBA OSÓB I RODZIN OBJĘTYCH POMOCĄ GOPS w GNIEWOSZOWIE
w LATACH 2003 – 2005 
ROK	LICZBA OSÓB*	LICZBA RODZIN	LICZBA OSÓB
W RODZINACH	
2003	467	264	1086	
2004	339	192	721	
2005	489	245	975	

* - liczba osób, którym przyznano decyzją świadczenie.
 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); sprawozdania MPiPS-03, dz. 3.

WYSOKOŚĆ ŚWIADCZEŃ PIENIĘŻNYCH 
UDZIELONYCH PRZEZ GOPS w GNIEWOSZOWIE w LATACH 2003 - 2005
ROK	ZADANIA WŁASNE GMINY /ZŁ/	ZADANIA ZLECONE GMINIE /ZŁ/	RAZEM
/ZŁ/	
2003	217938	188991	406929	
2004	181363	60108	241471	
2005	280310	48319	328629	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); 
sprawozdania MPiPS-03, dz. 2A, 2B.

Szczególną troską objęte są dzieci i młodzież szkolna. Podstawową formą pomocy jest dożywianie w szkołach, co obrazuje poniższa tabela:
ROK	LICZBA UCZNIÓW OBJĘTYCH DOŻYWIANIEM	LICZBA RODZIN	KWOTA
/ZŁ/	
2003	293	142	123928	
2004	201	  99	  89145	
2005	325	151	126284	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); sprawozdania MPiPS-03, dz. 2B.

Pracą socjalną w gminie Gniewoszów objętych było:
•	128 osób z 27 rodzin – w roku 2003, 
•	  28 osób z 12 rodzin – w roku 2004,
•	  28 osób z 12 rodzin – w roku 2005.
Do 30 kwietnia 2004 r. GOPS wykonywał swe zadania pod rządami ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej określiła nowe kierunki, zadania i zasady działania. System pomocy społecznej został przebudowany tak, aby przede wszystkim:
•	umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji, których nie są w stanie pokonać przy pomocy własnych zasobów, możliwości i uprawnień;
•	zapewnić dochód na poziomie interwencji socjalnej dla osób nie posiadających dochodu lub o niskich dochodach, osób w wieku produkcyjnym, niepełnosprawnych oraz rodzinom o niskich dochodach wymagających okresowego wparcia;
•	w miarę możliwości doprowadzić osoby i rodziny otrzymujące pomoc społeczną do życiowego usamodzielnienia;
•	integrować ze środowiskiem osoby wykluczone społecznie;
•	stworzyć sieć usług socjalnych adekwatnych do rozeznanych potrzeb.
	Zmiany prowadzą do przewartościowania celów, środków i metod działania instytucjonalnej pomocy społecznej. Istotą jest konsekwentne odchodzenie od pomocy socjalnej (rozdawnictwo) w kierunku pracy socjalnej jako zadania, którego celem jest: 
1)	umacnianie w ludziach zdolności do radzenia sobie w rozwiązywaniu problemów egzystencjalnych, 
2)	kontakt ze służbami, które dzięki efektywnemu i humanitarnemu działaniu mogą zapewnić potrzebującym środki i możliwości samorealizacji, 
3)	przyczynianie się do opracowywania i ulepszania polityki socjalnej opartej na zasadzie integracji lokalnej społeczności.  
	Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. w miejsce dotychczasowych dziewięciu rodzajów zasiłków z pomocy socjalnej, wprowadziła jedynie trzy zasiłki:
•	stały: przysługuje osobom całkowicie niezdolnym do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności;
•	okresowy: udzielany osobom i rodzinom bez dochodów lub osiągającym dochody niższe niż kryterium dochodowe oraz takim, którym posiadane środki nie wystarczają do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
•	celowy: świadczenie o charakterze jednorazowym, przyznawane w celu zaspokojenia konkretnej potrzeby (zob. art. 36 – 53 ustawy).
	W roku 2004 pierwszoplanowym zadaniem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej była w dalszym ciągu pomoc osobom i rodzinom dotkniętym ubóstwem oraz bezrobociem. Wprowadzone zmiany w wypłacaniu świadczeń w ramach zadań własnych i zleconych gminie oraz nowe kryterium uprawniające do uzyskania świadczeń pieniężnych (316,- zł. na osobę oraz 461,- zł. dla osoby samotnie gospodarującej), podlegając weryfikacji co 3 lata, przy uwzględnieniu wyniku badań progu interwencji socjalnej – nie zmniejszyły liczby osób objętych pomocą.	Dla otrzymania najbardziej zbliżonego do rzeczywistego obrazu problemów społecznych, analizie poddano dane za lata 2003 – 2005. Z uwagi na istotne zmiany systemowe w wykonywaniu i finansowaniu świadczeń z pomocy społecznej wynikające z ustawy o pomocy społecznej z 2004 roku, dopiero analiza danych za 2005 i 2006 rok pozwoli na zdiagnozowanie faktycznego stanu problemów w tym obszarze.
	Analiza danych PUP w Kozienicach (tab. s. 26) oraz GOPS w Gniewoszowie (tab. s. 33 – 34) pozwala stwierdzić, iż bezrobocie oraz liczba rodzin żyjących        w ubóstwie na terenie gminy stale rośnie. Na niepokojąco wysokim poziomie jest też liczba rodzin z problemem bezradności w sprawach opiekuńczo – wychowawczych. Sytuacja wymaga podjęcia działań edukacyjnych oraz szeroko rozumianą profilaktykę, tzw. pierwszo-, drugo-, i trzeciorzędową.  
Oddzielnym zagadnieniem jest realizacja od 2004 r. zadań rzeczowo – finansowych realizowanych ze środków budżetu państwa oraz budżetu gminy w zakresie świadczeń rodzinnych. Przedstawia to poniższe sprawozdanie:

Lp.	WYSZCZEGÓLNIENIE	ROK 2004	ROK 2005	
		LICZBA ŚWIADCZEŃ	WYDATKI NA ŚWIADCZENIA    w zł.	LICZBA ŚWIADCZEŃ	WYDATKI NA ŚWIADCZENIA w zł.	
1.	ZASIŁKI RODZINNE	2072	95860	4924	228380	
2.	DODATKI DO ZASIŁKÓW RODZINNYCH,  W TYM Z TYTUŁU:	1327	161059	2975	282856	
2.1.	urodzenia dziecka	7	3500	21	10500	
2.2.	opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego	34	13067	53	20066	
2.3.	samotnego wychowywania dziecka     i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania	0	0	0	0	
2.4.	samotnego wychowywania dziecka	633	111182	711	123810	
2.5.	kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego	88	5200	220	13860	
2.5.1.	kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego do 5 roku życia	48	2400	77	3850	
2.5.2.	kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia	40	2800	143	10010	
2.6.	rozpoczęcia roku szkolnego	175	15700	487	43830	
2.7.	podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania	300	12360	904	41840	
2.7.1.	na pokrycie wydatków związanych    z zamieszkaniem w miejscowości,    w której znajduje się szkoła	9	720	142	11360	
2.7.2.	na pokrycie wydatków związanych    z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła	291	11640	762	30480	
2.8.	wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej	-	-	579	28950	
3.	ZASIŁKI RODZINNE Z DODATKAMI
(w.1 + w.2)	3309	256919	7899	511236	
4.	ZASIŁKI PIELĘGNACYJNE	90	12960	352	50688	
5.	ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNE	55	22918	93	38528	
6.	ŚWIADCZENIA OPIEKUŃCZE
(w.4 + w.5)	145	35878	445	89216	
7.	RAZEM (w. 3 + w.6)	3454	292797	8344	600452	

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006).

Wypłacane są też zaliczki alimentacyjne. W roku 2005 liczba osób uprawnionych wyniosła 70. Jest to 11 rodzin pobierających zaliczki alimentacyjne, którym wypłacono kwotę 14520,- zł. Jednocześnie nie było podstaw prawnych do skierowania dłużników alimentacyjnych do prac organizowanych na zasadach robót publicznych (art. 4 ust.2 pkt 2 ustawy), oraz wniosków o zatrzymanie bądź zwrot zatrzymanego prawa jazdy (art. 5 ust. 1 i 3 ustawy).

RODZAJE  POMOCY  ŚWIADCZONEJ  PRZEZ  GOPS  w  GNIEWOSZOWIE  w  2005 r.
RODZAJ ŚWIADCZONEJ POMOCY	LICZBA  KORZYSTAJĄCYCH	WYDATKOWANA KWOTA
w zł.	
	OSÓB	RODZIN		
ŚWIADCZENIA  RODZINNE		329	600452	
POMOC  MATERIALNA
I RZECZOWA	975	245	328629	
DOŻYWIANIE  DZIECI
W SZKOŁACH	325	151	126284	
PRACA  OPIEKUŃCZA	17		  76510	
DODATKI  MIESZKANIOWE		19	  25170	
ZALICZKI  ALIMENTACYJNE	70	11	  14520	
PRACA  SOCJALNA	28	12		

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GOPS w Gniewoszowie (2006); TABELA ZBIORCZA.

Nie można dokonać porównania z rokiem poprzednim, ponieważ nowe zasady przyznawania i realizowania pomocy obowiązują od 1 maja 2004 roku.
Wiarygodna będzie analiza porównawcza za lata 2005 i 2006.	
Do wymienionych wyżej dodać należy jeszcze jeden istotny rodzaj świadczonej przez GOPS pomocy: 
- współpracując z Fundacją „Dać sercom nadzieję” rozdawano najbardziej potrzebującym mleko, ryż, makaron;
- wspólnie z parafią Ewangelicznych Chrześcijan w Piątkowie rozprowadzano używaną odzież, obuwie, artykuły pościelowe oraz paczki świąteczne dla dzieci.
3.	PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ

3.1	Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
	Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gniewoszowie powołana została w 1997 roku z mocy postanowień art. art. 1, 2, 4¹ ustawy z dnia    26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257). 
	Zadania określone w przepisach tej ustawy są podstawą do opracowywania   oraz realizacji gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, uchwalanego corocznie przez radę gminy (art. 41 ust. 2 ustawy). Program, w oparciu o diagnozę stanu problemów i zasobów w gminie, określa działania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień oraz integracją społeczną osób uzależnionych od alkoholu.
	Program stanowi część strategii rozwiązywania problemów społecznych, zaś szczególną rolą komisji jest inicjowanie zadań z zakresu określonego ustawą. Realizowany jest na zasadzie ciągłości przyjętych założeń, aktualizowany corocznie w oparciu o diagnozę stanu problemów i zasobów oraz uzupełniany       o zadania wynikające z bieżących potrzeb.
Program zakłada kształtowanie lokalnej polityki przeciwdziałania problemom alkoholowym, tworzenie skutecznych barier ograniczających występowanie negatywnych zjawisk związanych z nadużywaniem alkoholu            i innych środków psychoaktywnych; w szczególności zaś współistniejącej z tym problemem zjawiskiem przemocy domowej, przemocy rówieśniczej wśród dzieci    i młodzieży oraz innym zjawiskom patologicznym. 

 
Program wyznacza cele, zadania i środki na ich realizację. Źródłem pozyskiwania środków finansowych jest opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 111 ustawy), która stanowi dochód gminy      w całości przekazywany na realizację  programu, i zgodnie z art. 181 ustawy nie może być przeznaczony na inne cele.
Zadania te, zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy, w szczególności obejmują:
1.	zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu, 
2.	udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą      w rodzinie, 
3.	prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej          w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii, w szczególności dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych, a także działań na rzecz dożywiania  dzieci uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo – wychowawczych i socjoterapeutycznych, 
4.	wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służącej rozwiązywaniu problemów alkoholowych, 
5.	podejmowanie interwencji w związku z naruszeniem przepisów określonych w art. 131 i 15 ustawy oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela publicznego,
6.	wspieranie zatrudnienia socjalnego poprzez organizowanie i finansowanie Centrów Integracji Społecznej. 

3.2	Analiza problemu uzależnień w gminie Gniewoszów

PROBLEMY GMINY GNIEWOSZÓW
W OBSZARZE UZALEŻNIEŃ
 DANE WYNIKAJĄCE Z PRACY
Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
Punktu Konsultacyjno – Informacyjnego dla Osób Uzależnionych i Członków ich Rodzin w Gniewoszowie 
	
1.	Zgodnie z postanowieniami Uchwały Nr XXIX/256/06 Rady Gminy
w Gniewoszowie z dnia 26 kwietnia 2006 roku limit punktów sprzedaży napojów alkoholowych wynosi 45, w tym 30 punktów sprzedaży na wynos (sklepów) i 15 punktów z konsumpcją na miejscu (lokali gastronomicznych)
2.	Liczba punktów sprzedaży alkoholu w latach 2003 – 2005 jest stała i wynosi 20 sklepów oraz 2 lokale.
3.	Występuje zjawisko nielegalnej sprzedaży alkoholu, w tym alkoholu niewiadomego pochodzenia i przydatności do spożycia. 
4.	Liczba osób uzależnionych od alkoholu:
•	w 2003 r. – 10 , 
•	w 2004 r. – 9,
•	w 2005 r. – 6.
5.	Liczba osób współuzależnionych:
•	w 2003 r. – 35,
•	w 2004 r. – 28,
•	w 2005 r. – 24.
6.	Złożono do sądu wnioski o zastosowanie leczenia odwykowego:
•	w 2003 r. – wobec 2 osób,
•	w 2004 i w 2005 r. – wniosków nie składano.
  7. Wystąpiło i nasila się zjawisko spożywania alkoholu i innych środków  psychoaktywnych już w szkołach podstawowych; obniża się wiek inicjacji.
  8.  Do Punktu Konsultacyjnego zgłosiło się:
•	w 2003 roku 12 osób, w tym:
- 5 osób uzależnionych od alkoholu;
- 7 osób współuzależnionych;
•	w 2004 roku 10 osób, w tym:
- 4 osoby uzależnione od alkoholu;
- 6 osób współuzależnionych;
- 4 ofiary przemocy w rodzinie;
•	w 2005 roku 10 osób w tym:
- 4 osoby uzależnione od alkoholu;
- 5 osób współuzależnionych;
- 4 ofiary przemocy w rodzinie.
Zgłoszenia do Punktu Konsultacyjnego były to w większości wizyty wielokrotne.
  9.  Są 3 rodziny, w których stosowana jest przemoc.
10.  W związku z występowaniem przemocy w rodzinie 30 razy interweniowała  Policja.
  11.  W rodzinach dysfunkcyjnych (problem uzależnienia, przemoc) wychowuje się 33 dzieci.

	
ZASOBY GMINY GNIEWOSZÓW
pozwalające na prowadzenie działań profilaktycznych	
•	w profilaktyce uzależnień pracują ludzie kompetentni i zaangażowani,
•	nauczyciele i wychowawcy posiadają dobry kontakt z rodzicami,
•	uprawnione osoby spośród kadry nauczycielskiej i pedagogicznej realizują programy profilaktyczno – wychowawcze (m. in. „Spójrz Inaczej”); są to aktywne formy zajęć, wprowadzające „ożywienie” w zajęciach lekcyjnych,
•	zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu                  z dnia 26 lutego 2002 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, Dz. U. z dnia 9 maja 2002 roku (Dz. U. 02. 51. 458), od września 2002 roku w każdej szkole na terenie gminy realizowany jest program profilaktyczno – wychowawczy, opracowany dla „potrzeb” szkoły,
•	osoby przygotowujące oraz realizujące programy w szkołach szczególną  uwagę zwracają na przeciwdziałanie zagrożeniom, które wynikają:
-	ze wzrostu spożycia alkoholu, głównie piwa przez młodzież;
-	z obniżenia wieku inicjacji alkoholowej,
-	z zażywania innych środków psychoaktywnych w tym narkotyków;
-	ze wzrastającej w efekcie przemocy, w tym rówieśniczej, 
•	w ramach zajęć świetlicowych w szkołach prowadzone są zajęcia z dziećmi i młodzieżą z rodzin dysfunkcyjnych mających trudności w nauce oraz zaburzeniami zachowania, w tym zajęcia edukacyjne,
•	GOPS oraz Komisja RPA wypracowały zasady kierowania dzieci na obozy     i kolonie terapeutyczno – wypoczynkowe,
•	Urząd Gminy wspólnie z GOPS i PCPR w Kozienicach prowadzą w ramach profilaktyki półkolonie, w których wzięło udział  20 dzieci w 2005 roku,

•	działania informacyjno – edukacyjne GOPS oraz Komisji RPA w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom oraz przemocy w rodzinie przyniosły wzrost poczucia świadomości społecznej i zrozumienia problemu,
•	osoby i rodziny z problemem alkoholowym objęte są opieką pracowników socjalnych, 
•	działania interwencyjne GOPS oraz Komisji coraz skuteczniej powadzą do składania wniosków do Sądu o zastosowanie leczenia odwykowego oraz   powiadomień do Prokuratury o stosowanie przemocy w rodzinie,
•	widoczny jest wzrost zaangażowania społecznego (sąsiedzi, znajomi, pracownicy szkół, instytucji i innych służb) w realizacji programu profilaktyki, pomocy i integracji osób i rodzin z problemami uzależnień,
•	władze gminy wspierają wszelkie działania profilaktyczne; szczególnie zaś dotyczące zapewnienia dzieciom i młodzieży – adekwatnie do ich potrzeb – różnych form spędzania wolnego czasu:
- imprezy sportowe;
- konkursy plastyczne;
- pogadanki oraz filmy.
•	Gminna Komisja RPA od kilku lat współpracuje i uczestniczy w realizacji programów profilaktyczno – integracyjnych, zaś pomoc merytoryczną (szkolenia, literatura fachowa itp.) otrzymuje od Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz „Niebieskiej Linii”. 

4.	DIAGNOZA SYTUACJI SPOŁECZNEJ GMINY GNIEWOSZÓW
	
Człowiek posiada różny potencjał osobowy (psychofizyczny), rodzinny (pozycja społeczna rodziców) oraz materialny (zamożność) do radzenia sobie         z przeszkodami występującymi w życiu codziennym. Osoby o niskim potencjale są bardziej narażone na sytuacje prowadzące do wykluczenia społecznego. Bezpośrednie skutki takich sytuacji są coraz bardziej dotkliwe:
•	izolacja społeczna, ubożenie oraz utrata poczucia własnej wartości postępujące wraz z niewypełnianiem ról społecznych, niekorzystaniem z zasobów publicznych – w rezultacie niezabezpieczaniem własnej egzystencji na godnym poziomie;  
•	postępująca izolacja i ubożenie, którym towarzyszą ciągłe i bezskuteczne wysiłki, by jednak korzystając z zasobów publicznych jakoś funkcjonować społecznie i zabezpieczyć własną egzystencję – co spowalnia jedynie proces izolacji i ubożenia; natomiast może rodzić poczucie utraty własnej godności; 
•	trzeci rodzaj skutków to działania nielegalne (przestępcze), mające na celu zabezpieczanie własnej egzystencji. 
	Pojęciem wykluczenia społecznego posługują się niemalże wszystkie dokumenty traktujące o sprawach społecznych. Jedną z konsekwencji przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, jest opracowanie Narodowej Strategii Integracji Społecznej. Wynika to z założeń Strategii Lizbońskiej: jednym z trzech głównych kierunków działań jest modernizacja europejskiego modelu społecznego, inwestowanie w ludzi i przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Wykluczenie społeczne jednostki lub grupy ze względu na konsekwencje jest stanem bardzo niepożądanym dla wszystkich członków danej społeczności – nie tylko dla wykluczonych – i należy dążyć do maksymalnego ograniczenia skali tego zjawiska. 
4.1	Analiza problemów społecznych gminy 
	
	Celem strategicznym rozwoju gminy Gniewoszów jest poprawa poziomu życia jej mieszkańców poprzez przyspieszenie rozwoju gospodarczego gminy. 
	Cele operacyjne, warunkujące realizację tego celu, obejmują cztery sfery:
•	gospodarczą,
•	przestrzenną, 
•	socjalną,
•	zasobów ludzkich. 
		
	Niniejsza strategia rozwiązywania problemów społecznych stanowi istotne uszczegółowienie i rozwinięcie strategii rozwoju gminy w sferze lokalnej polityki społecznej. Dotyczy obszarów, które wpływają na rozwój gminy; tym samym na stopień polepszenia się standardów życia jej mieszkańców – a które obejmują: 
•	system opieki społecznej,
•	system opieki zdrowotnej, w tym w szczególności profilaktykę uzależnień, 
•	politykę prorodzinną, 
•	edukację publiczną oraz ochronę i kultywowanie dziedzictwa kulturowego gminy. 
	Jest to szczególnie wrażliwe pole oddziaływania. Programując dominanty rozwojowe o charakterze społecznym należy szukać szerokiego konsensusu między wymaganiami współczesnej ekonomii a potrzebami natury socjalnej, których nie rozwiąże „niewidzialna ręka rynku”.
	Analiza społeczna przedstawia z jednej strony rozmiar problemów społecznych, z drugiej natomiast infrastrukturę oparcia społecznego, z jakiego mogą ci mieszkańcy korzystać. 
4.2	Oczekiwania społeczne
	
W OBSZARZE POMOCY SPOŁECZNEJ I POLITYKI PRORODZINNEJ
•	podjęcie działań mających na celu powstanie miejsc pracy na terenie gminy;
•	pomoc finansowa oraz większa współpraca z rodzinami zagrożonymi (bezrobotnymi, patologicznymi) oraz wielodzietnymi i niepełnymi;
•	wsparcie merytoryczne i dofinansowanie osób podejmujących działalność gospodarczą;
•	większa kontrola realizacji zawartego kontraktu (szczególnie dotycząca celowości wydawanych pieniędzy); zamiana pomocy finansowej na rzeczową  w przypadkach marnotrawienia przyznanych środków, ograniczanie pomocy; 
•	ograniczanie pomocy osobom (szczególnie młodym) o postawie typowo roszczeniowej – mało aktywnym w rozwiązywaniu własnych problemów     (np. bezrobocia);
•	zwiększenie opieki nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi;
•	zwiększenie opieki nad rodzinami z problemem alkoholowym, a szczególnie nad osobami uzależnionymi po odbyciu terapii odwykowej;
•	utworzenie punktu pomocy rodzinie, gdzie osoby mające problemy mogą się zgłosić i uzyskać pomoc;
•	tworzenie mieszkań socjalnych; 
•	organizowanie i współorganizowanie większej ilości imprez kulturalnych integrujących dzieci, młodzież jak też całe rodziny;
•	organizowanie i finansowanie form wypoczynku dla dzieci i młodzieży.

W OBSZARZE OCHRONY ZDROWIA
•	rozwój edukacji prozdrowotnej (propagowanie zdrowego stylu życia oraz przede wszystkim profilaktyka pierwszorzędowa) w szkołach;
•	stała opieka pielęgniarska w szkołach, szczególnie podstawowych;
•	poszerzenie opieki specjalistycznej w Ośrodku Zdrowia w Gniewoszowie;
•	dofinansowanie szczepień dla dzieci i młodzieży;
•	edukacyjne działania prozdrowotne w celu szybkiego zdiagnozowania własnego stanu zdrowia;
•	badania profilaktyczne dla kobiet wiejskich np. mammografia;
•	zapoznanie społeczeństwa z problemami zdrowotnymi występującymi na terenie gminy, publikacje ulotek i broszurek prozdrowotnych;
•	edukacja (służby rolne) i kontrola (z udziałem funkcjonariuszy Policji) zasad bezpieczeństwa pracy w rolnictwie przy obsłudze urządzeń i maszyn, ze szczególną uwagą na niebezpieczeństwa związane z wykonywaniem tych prac przez dzieci oraz młodzież;
•	propagowanie oraz organizowanie różnych form czynnego wypoczynku. 

W OBSZARZE UZALEŻNIEŃ ORAZ PRZEMOCY W RODZINIE
•	utworzenie klubów abstynenckich (w tym klubu „AA”), dla ludzi ze środowisk zagrożonych uzależnieniem od środków psychoaktywnych;
•	tworzenie grup wsparcia, samopomocowych;
•	tworzenie świetlic socjoterapeutycznych i środowiskowych, przy systematycznej współpracy z rodzicami;
•	spotkania z dziećmi i młodzieżą dotyczące uzależnień, zajęcia na temat szkodliwości, skutków i możliwości leczenia uzależnień (profilaktyka pierwszorzędowa);
•	prowadzenie profilaktyki i zajęć w szkołach już od najmłodszych klas;
•	szybkie, zdecydowane i profesjonalne działania w przypadkach stwierdzenia zagrożeń, szczególnie w szkołach;
•	wprowadzenie programu do pracy z rodzicami;
•	wzmożona kontrola sprzedaży alkoholu przez Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych przy współpracy Policji;
•	pomoc w organizowaniu dzieciom i młodzieży różnych form czynnego spędzania wolnego czasu;
•	edukacja (broszury, spotkania) na temat skutków wypadków podczas prac gospodarskich i na roli przy obsłudze maszyn oraz narzędzi rolniczych, spowodowanych nietrzeźwością. 

W OBSZARZE EDUKACJI PUBLICZNEJ
 
•	informacje oraz pomoc w formie szkoleń w kierunku polepszania warunków rozwojowych (np. pozyskiwanie funduszy unijnych), organizowanie kursów (np. językowych) zarówno dla młodzieży, jak i dla dorosłych;
•	tworzenie i rozwijanie działalności świetlic, kafejek internetowych oraz zwiększanie liczby stanowisk internetowych działających pod stałą opieką osób kompetentnych;
•	utworzenie zespołu zajmującego się propagowaniem walorów gminy (w tym wydawaniem gazetki gminnej).

	Analiza wymienionych wyżej oczekiwań społecznych pozwala wysnuć następujące wnioski:
•	Wymienione oczekiwania wynikają z faktycznego zapotrzebowania na tego typu działania i sygnalizują konieczność ich prowadzenia oraz wspomagania inicjatyw mieszkańców, co pozwoli na większe zaangażowanie w sprawy gminy jako służące wspólnemu dobru działania a tym samym ich integrację. 
•	Ponieważ wymienione działania w przeważającej większości prowadzone są na terenie gminy, analiza oczekiwań społecznych rodzi konieczność usprawnienia systemu instytucjonalnej pomocy społecznej zorientowanej na zasadę pomocniczości; opracowania programu, w myśl którego wspólnym zadaniem lokalnych społeczności będzie proces efektywnego wspierania ludzi najbardziej potrzebujących pomocy, szczególnie zaś osób i rodzin narażonych na wykluczenie z powodów od nich niezależnych.
5.	CEL NADRZĘDNY STRATEGII
	Oczekiwania społeczne, dotyczące działań w obszarach rozwiązywania problemów społecznych oraz analiza stanu problemów i zasobów gminy, pozwalają na hasłowe wyrażenie wizji rozwoju społecznego mieszkańców; tym samym sformułowanie nadrzędnego celu Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Gniewoszów. Cel ten jest syntetyczną i skróconą wersją wizji:
GMINA GNIEWOSZÓW JEST NASZYM WSPÓLNYM DOBREM
BEZPIECZNYM MIEJSCEM NAUKI, PRACY I WYPOCZYNKU

	Cel nadrzędny strategii zakłada stopniowy, równomierny rozwój gminy przy umiejętnym wykorzystaniu posiadanych zasobów ludzkich (gospodarność, wykształcenie, zaangażowanie we wspólne działania), atutów gospodarczych (drobnej przedsiębiorczości, rolnictwa i jego zaplecza), zasobów i walorów naturalnych (przyrodniczo – krajobrazowych) oraz możliwości wykorzystania programów pomocowych. 

6.	ANALIZA SWOT

	Gmina stanowi pewien układ uwarunkowań społeczno – gospodarczych. Głównym narzędziem badania i oceny tych uwarunkowań jest analiza SWOT. Jest to metoda, dzięki której w oparciu o diagnozę stanu problemów i zasobów             w badanym obszarze, można określić wewnętrzne i zewnętrzne czynniki jego  rozwoju. Oparta jest na prostym schemacie klasyfikacyjnym, pozwalającym zdefiniować priorytety i szczegółowe strategie działania na podstawie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi czynnikami. 
Są to:
1.	wewnętrzne pozytywne – mocne strony (Strengths),
2.	wewnętrzne negatywne – słabe strony (Weeknesses),
3.	zewnętrzne pozytywne – szanse (Opportunities),
4.	zewnętrzne negatywne – zagrożenia (Threats).

6.1	Obszar pomocy społecznej i polityki prorodzinnej

Mocne strony

•	wysoko wykwalifikowany personel służb i instytucji,
•	chęć podniesienia standardu życia przez społeczność lokalną,
•	dobra współpraca GOPS z innymi służbami i organizacjami, 
•	dobra znajomość środowiska; wczesna interwencja,
•	rozumienie wagi problemu i zaangażowanie lokalnej społeczności,
•	dostatek siły roboczej,
•	samopomoc rodzinna i sąsiedzka,
•	tradycja więzi i pomocy rodzinnej – nie tylko finansowej (wsparcia),
•	zaangażowanie w pracę,
•	efektywna pomoc władz samorządowych,
•	sprzyjające warunki dla tworzenia małych „przedsiębiorstw rodzinnych” (agrobiznes, specjalizacja produkcji rolniczej z nastawieniem na zysk),
•	możliwość zatrudniania bezrobotnych trakcie realizacji opracowywanych             i przyjętych programów rozwoju infrastruktury technicznej w ramach Strategii Rozwoju Gminy Gniewoszów.
	
Słabe  strony
•	brak jednolitej polityki prorodzinnej,
•	ograniczone środki finansowe,
•	zbyt rozbudowane rejony opiekuńcze (duża liczba podopiecznych),
•	nadmiar pracy biurokratycznej (dokumentacji) kosztem pracy socjalnej,
•	roszczeniowa postawa części beneficjentów pomocy społecznej; brak współpracy,
•	rozproszenie ludności w terenie; trudności w integracji,
•	brak możliwości podjęcia stałej pracy zarobkowej w przemyśle,
•	ubóstwo społeczeństwa,
•	odchodzenie młodych ludzi od ciężkiej pracy w rolnictwie, starzenie się rodzin pozostających na wsi; konieczność rozszerzenia usług opiekuńczych
w miejscu zamieszkania.
	
•	
Szanse 

pomoc władz samorządowych w tworzeniu nowych miejsc pracy, 
•	możliwość pozyskiwania środków na zatrudnienie socjalne ze środków UE,
•	możliwość pozyskiwania środków UE na realizację zadań Strategii Rozwoju  Gminy Gniewoszów, stwarzające możliwość zatrudnienia na terenie gminy,
•	współpraca z organizacjami pozarządowymi, 
•	wysoki wskaźnik uczniów kontynuujących naukę w szkołach średnich             i wyższych, powracających do pracy w gminie,
•	sprzyjające warunki naturalne i stały rozwój infrastruktury technicznej,
•	atrakcyjność terenu gminy,
•	tradycje rodzinnej więzi i solidarności,
•	„wymuszanie” standardów życia przez codzienną rzeczywistość.
	
•	powiększanie się dysfunkcji rodzinnych spowodowane głównie brakiem czasu „dla rodziny”,
•	
Zagrożenia

ubożenie społeczeństwa,
•	starzenie i wyludnianie się wsi – brak wsparcia ze strony młodych ludzi,
•	wysoki poziom bezrobocia, brak perspektyw rozwoju przemysłu,
•	przekazywanie samorządowi gminy nowych zadań bez zabezpieczenia finansowego i materiałowego (ograniczone możliwości działań),
•	przenoszenie negatywnych wzorców zachowań z zewnątrz,
•	poczucie zagrożenia bezpieczeństwa,
•	występowanie patologii: uzależnienia, przemoc, łamanie prawa,
•	wzrost agresji wśród młodzieży,
•	wysoka liczba rodzin z problemem niewydolności wychowawczej oraz zapewnienia środków materialnych rodzinie,
•	„uzależnienie się” beneficjentów od pomocy społecznej,
•	dezintegracja społeczna i rodzinna.	
6.2	Obszar profilaktyki uzależnień

Mocne strony

•	znajomość środowiska uczniów przez nauczycieli i pedagogów,
•	szybka wykrywalność patologii,
•	możliwość szybkiego kontaktu na linii nauczyciel – rodzic, 
•	brak „mody” w środowisku uczniowskim na środki psychoaktywne,
•	wychowanie dzieci wiejskich przez pracę, 
•	współpraca z rodzicami,
•	jest perspektywiczny program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie opracowany i monitorowany przez kompetentne osoby,
•	działalność Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych:
  - wsparcie psychologiczne osób i rodzin z problemem uzależnienia od   środków psychoaktywnych,
  - pomoc w podejmowaniu terapii przez osoby uzależnione,
  - kierowanie na leczenie,
  - kontrole punktów sprzedających napoje alkoholowe,
•	efektywna działalność świetlic dla dzieci,
•	organizacja czynnego wypoczynku; w tym zorganizowanych form spędzania ferii zimowych, wakacji, półkolonii dla dzieci,
•	programowe zajęcia profilaktyczno – wychowawcze,
•	wzrost poziomu wiedzy o problemie uzależnień,
•	społeczne zaangażowanie w działania profilaktyczne,
•	szybkie interwencje w przypadkach występowania przemocy w rodzinie,	

Słabe  strony

•	niewystarczające środki finansowe na profilaktykę pierwszorzędową,
•	nie zadowalająca skuteczność działań,
•	brak satysfakcjonującej współpracy z rodzinami osób uzależnionych (uzależnienie jest problemem całej rodziny),
•	brak działających klubów AA,
•	dostępność alkoholu niewiadomego pochodzenia na rynku,
•	długa procedura kierowania osób na leczenie,
•	niespójne przepisy prawne,
•	niewystarczająca ilość czasu poświęcana spotkaniom dotyczącym zagrożeń związanych z piciem alkoholu i spożywaniem narkotyków,
•	za mało wspólnych profilaktyczno - wychowawczych akcji w szkołach,
•	złe wzorce płynące od rodziny,
•	duże rozproszenie terytorialne społeczności uczniowskiej,
•	brak możliwości logistycznych prowadzenia działań pozalekcyjnych,
•	brak wczesnego wspomagania rozwoju dziecka,
•	luki edukacyjne rodziców,
•	brak konkretnych, alternatywnych rozwiązań spędzania wolnego czasu,
•	brak wsparcia dorosłych wobec postulatów młodzieży dotyczących działań lokalnych (np. boiska do gry w koszykówkę, place zabaw itp.),
•	brak czasu dla dzieci,
•	niechęć do „mieszania się w cudze sprawy”.  	

Szanse 

•	stworzenie programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka,
•	współpraca ze specjalistami – stworzenie miejsc konsultacyjnych w gminie,
•	tworzenie kół zainteresowań,
•	pomoc w tworzeniu placów zabaw, boisk,
•	tworzenie ścieżek edukacyjnych w szkołach: przeciwdziałanie patologiom,
•	zatrudnienie odpowiedniej liczby pedagogów szkolnych,
•	działanie większej liczby świetlic socjoterapeutycznych i środowiskowych,
•	wzmożony monitoring sprzedaży alkoholu i papierosów,

Zagrożenia

•	przyzwolenie społeczne na spożywanie alkoholu i palenie papierosów przez  nieletnich; obojętność i bezradność wobec problemu,
•	napływająca z zewnątrz moda na zażywanie środków psychoaktywnych na imprezach, zabawach, dyskotekach itp.,
•	dezintegracja rodziny,
•	małe zainteresowanie rodziców co do sposobu spędzania czasu wolnego przez dzieci,
•	powiększająca się bieda społeczeństwa i bezrobocie,
•	narastająca agresja wśród nieletnich,
•	zwiększające się poczucie zagrożenia ze strony młodocianych przestępców,
•	 „szukanie” mocnych wrażeń pod działaniem alkoholu i innych środków, prowadzące do działań przestępczych, 
•	problemy adaptacyjne młodzieży w nowych środowiskach szkolnych. 
	
CZĘŚĆ III

1. WIZJA I MISJA GMINY GNIEWOSZÓW

	Wizja rozwoju jest określeniem takiego obrazu gminy, jaki chcieliby osiągnąć za 10 lat jej mieszkańcy. Określa ogólnie do czego dążymy, dlaczego działamy, jakie chcemy osiągnąć cele – jeśli podejmiemy działania.
	Wizja Gminy Gniewoszów, sformułowana w Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych, brzmi następująco:

GMINA  GNIEWOSZÓW  
GMINĄ  OTWARTĄ, PRZYJAZNĄ,  NOWOCZESNĄ  I  ZASOBNĄ

	Misją gminy jest dążenie do pełnej integracji mieszkańców dla stworzenia  możliwości nauki, pracy i wypoczynku w warunkach wolnych od zagrożeń i na miarę standardów europejskich. 

CZĘŚĆ IV
1. CELE STRATEGII 
1.1	Cele strategiczne
	Budowa spójnego systemu oparcia społecznego, umożliwiającego rozwój społeczności gminy na miarę standardów europejskich, wymaga określenia celów strategicznych w trzech zasadniczych obszarach:	
C 1. Pomoc społeczna i polityka prorodzinna: obejmujący profesjonalną pomoc społeczną, integrującą mieszkańców, wzmacniającą świadomość społeczną; wpływającą na poprawę jakości życia społeczności gminy,
C 2. Edukacja publiczna: prowadząca do ukształtowania mądrego i zamożnego społeczeństwa.
C 3. Rozwiązywanie problemów uzależnień: minimalizowanie problemów uzależnień oraz związanych z nimi dysfunkcji w rodzinie, rodzących zagrożenia i patologie społeczne poprzez celowe i efektywne działania. 
1.2	Cele operacyjne

1.	Określenie warunków i zakresu podejmowanych działań oraz stworzenie spójnego systemu współpracy instytucji i organizacji dla ograniczenia patologii rodzinnych i społecznych.
2.	Realizacja systemowych i profesjonalnych programów rozwiązywania problemów społecznych w poszczególnych obszarach działań, w celu stworzenia mieszkańcom gminy warunków sprzyjających do aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności na miarę potrzeb i możliwości.

1.3	Beneficjenci programu  (odbiorcy i realizatorzy strategii)
1:	bezpośredni – osoby korzystające z pomocy społecznej;
2: pośredni – służby, instytucje, organizacje, związki wyznaniowe, osoby prawne i fizyczne realizujące zadania pomocy społecznej.
2. REALIZACJA CELÓW STRATEGICZNYCH

2.1	CEL STRATEGICZNY C 1. Pomoc społeczna i polityka prorodzinna: profesjonalna pomoc społeczna, wzmacniająca świadomość społeczną, wspierająca jakość życia lokalnej społeczności, integrująca mieszkańców.

Cele szczegółowe
C 1.1. Stały rozwój zintegrowanej pracy socjalnej.
C 1.2. Rozwój zasobów osobowych i instytucjonalnych GO P S.
C 1.3. Wspieranie rozwoju kwalifikacji osobowych klientów pomocy społecznej.
C 1.4. Opracowanie działań w ramach Programów Operacyjnych umożliwiających  rozwój infrastruktury społecznej (w tym tworzenie miejsc pracy). 
C 1.5. Promocja przedsiębiorczości; pomoc merytoryczna i finansowa.
C 1.6. Współpraca z PUP w Kozienicach w organizowaniu miejsc pracy na terenie gminy: prace interwencyjne, sezonowe i in.
C 1.7. Inicjowanie i wspieranie działań integracyjnych: imprezy, festyny itp.

Problemy
•	wysoka skala bezrobocia, 
•	brak środków finansowych: ograniczone możliwości pomocy władz gminy, 
•	pozycja roszczeniowa części beneficjentów, 
•	niski poziom wykształcenia klientów pomocy społecznej ograniczający możliwości uzyskania pracy,
•	bezradność w rozwiązywaniu własnych problemów,
•	starzenie się mieszkańców wsi – konieczność świadczenia przez GOPS usług specjalistycznych.
Działania
1.	Zatrudnianie osób długotrwale bezrobotnych w ramach prac społecznie użytecznych, interwencyjnych i in.
2.	Umożliwianie młodzieży odbywanie staży absolwenckich. 
3.	Opracowanie i wdrożenie programu aktywizacji zawodowej, pokonywania bezradności społecznej; rozwiązywania własnych problemów.
4.	Opracowanie systemu promocji wytworzonych na terenie gminy towarów oraz produktów, dających możliwości specjalizacji i rozwoju gospodarstw.
5.	Inspirowanie władz do tworzenia instytucji i organizacji samopomocowych oraz wolontariatu dla przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.
6.	Opracowanie gminnego systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną.
7.	Przygotowanie i realizacja programów interwencyjnych i pomocowych             w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
8.	Pomoc mieszkańcom gminy (szczególnie starszym) w poprawie warunków ich zamieszkania (doradztwo, dofinansowanie).
9.	Pomoc osobom starszym w zakresie usług opiekuńczych, środowiskowych form opieki oraz rozwój usług wspomagających.
10.	Utworzenie Środowiskowego Domu Samopomocy.
11.	Stała modernizacja i rozwój bazy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Wskaźniki efektywości działań

•	poprawa warunków życia;
•	poprawa kondycji fizycznej i psychicznej dzieci, młodzieży i dorosłych;
•	pozostawanie młodych, wykształconych ludzi w gminie;
•	ograniczanie dysfunkcji funkcjonowania rodziny i społeczności.

Nakłady na działania

•	budżet gminy,
•	budżet państwa,
•	fundusze pomocowe UE (do 2006 r. m. in. w ramach ZPORR).

2.2	CEL STRATEGICZNY C 2. Edukacja publiczna: wiedza podstawą świadomego, aktywnego i zamożnego społeczeństwa.

Cele szczegółowe
C 2.1. Stały rozwój i unowocześnianie systemu edukacji.
C 2.2. Rozwijanie i udostępnianie placówek oświatowych.
C 2.3. Kształtowanie osobistej i społecznej tożsamości kulturowej mieszkańców gminy.

Problemy
•	słaby dostęp do edukacji multimedialnej, 
•	brak oferty dla osób starszych,
•	słaba motywacja społeczności do podnoszenia kwalifikacji zawodowych. 

Działania
1.	Modernizacja i powiększenie bazy placówek kulturotwórczych.
2.	Stałe doposażanie szkół w nowoczesny sprzęt i środki dydaktyczne.
3.	Organizowanie zajęć pozalekcyjnych dla dzieci i młodzieży.
4.	Likwidacja barier architektonicznych w placówkach kulturalno-oświatowych.
5.	Przygotowanie i realizacja oferty dla rodziców i osób starszych.
6.	Doskonalenie kadry pedagogicznej uwzględniające nowoczesne techniki            i potrzeby rozwojowe społeczności lokalnej.
7.	Prowadzenie zajęć korekcyjno – wyrównawczych dla dzieci z deficytami rozwojowymi.
8.	Prowadzenie efektywnych programów profilaktyczno – wychowawczych.
9.	Organizowanie niskonakładowych imprez integrujących.
10.	Poszerzenie form wsparcia dla szczególnie zdolnych uczniów.
11.	Utworzenie zespołu zajmującego się publikowaniem materiałów edukacyjnych, szkoleniowych i in. na terenie gminy. 

Wskaźniki efektywości działań

•	stały wzrost poziomu nauczania w szkołach – większa liczba uczniów kontynuujących naukę w szkołach wyższych;
•	nowoczesna, funkcjonalna oraz szeroko dostępna baza oświatowa;
•	wykształcone: zaradne, przedsiębiorcze, zasobne społeczeństwo.

Nakłady na działania

•	budżet gminy,
•	budżet państwa,
•	fundusze pomocowe (fundacje, programy UE).

2.3	CEL STRATEGICZNY C 3.  Rozwiązywanie problemów uzależnień: zapobieganie i minimalizowanie problemów uzależnień oraz związanych            z nimi dysfunkcji w rodzinie, rodzących zagrożenia i patologie społeczne. 

Cele szczegółowe
C 3.1. Ograniczanie spożywanych przez młodzież i dorosłych ilości alkoholu oraz        innych środków psychoaktywnych poprzez edukację oraz kontrole instytucjonalne i społeczne.
C 3.2. Profilaktyka pierwszorzędowa szczególnie w szkołach.
C 3.3. Przeciwdziałanie degradacji psychofizycznej osób uzależnionych od środków psychoaktywnych,
C 3.4.	Promowanie właściwych postaw społecznych w ramach pierwszorzędowej profilaktyki uzależnień.
C 3.5. Racjonalna i efektywna pierwszorzędowa profilaktyka problemowa.
C 3.6. Profesjonalna pomoc terapeutyczna w zakresie lecznictwa odwykowego.
C 3.7. Promowanie aktywnego, zdrowego stylu życia; szczególnie inicjowanego przez młodzież.
C 3.8. Zwiększenie zakresu poradnictwa w ramach Punktu Konsultacyjnego dla osób i rodzin z problemem uzależnień.

Problemy
•	wzrost liczby dzieci i młodzieży pijącej alkohol, przy jednoczesnym obniżaniu się wieku inicjacji,
•	występujące zjawisko uzależnienia od środków psychoaktywnych i związana    z tym potrzeba udzielenia rodzinie pomocy materialnej, 
•	występujące zjawisko przemocy domowej związanej z nadużywaniem alkoholu,
•	przestępstwa i wypadki będące efektem nadużywania alkoholu,  
•	brak opracowanych procedur działania zespołów interwencyjnych do rozwiązywania poszczególnych typów problemów (uzależnienia, przemoc), 
•	mało miejsc zapewniających alternatywne sposoby spędzania wolnego czasu,
•	słaba integracja środowisk lokalnych, 
•	brak zorganizowanych grup samopomocowych i organizacji pozarządowych.
	
Działania
1.	Inicjowanie i pomoc we wdrażaniu i realizacji programów  profilaktycznych    (w tym autorskich) w środowiskach zwiększonego ryzyka.
2.	Organizowanie spotkań służących profesjonalnemu przygotowaniu różnych grup zawodowych w zakresie profilaktyki uzależnień.
3.	Tworzenie zespołów interdyscyplinarnych przeciwdziałających zjawiskom uzależnień i przemocy w rodzinie.
4.	Tworzenie i wspieranie systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie: poradnictwo i działania interwencyjne.
5.	Monitorowanie problemów uzależnień na terenie gminy.
6.	Wspieranie środowisk i grup samopomocowych.
7.	Koordynacja działań i przepływu informacji wśród służb i organizacji zajmujących się profilaktyką i rozwiązywaniem problemów uzależnień.
8.	Współpraca z placówkami lecznictwa odwykowego. 
9.	Wdrażanie działań mających na celu reintegrację społeczną osób uzależnionych.
10.	Wspieranie inicjatyw młodzieżowych zmierzających do aktywnego spędzania wolnego czasu.
11.	Udział w regionalnych i ogólnopolskich akcjach, konkursach oraz innych przedsięwzięciach z tego obszaru.
12.	Dalsza współpraca merytoryczna z PARPA i „Niebieską Linią” w Warszawie oraz odpowiednimi jednostkami organizacyjnymi na szczeblu wojewódzkim              i powiatowym.
13.	Opracowywanie programów mających na celu pozyskiwanie środków finansowych.  

Wskaźniki efektywości działań

•	liczba młodzieży i rodziców objętych programami profilaktycznymi;
•	wzrost liczby osób utrzymujących trzeźwość;
•	wzrost bezpieczeństwa w rodzinach;
•	ograniczenie patologii;
•	liczba grup samopomocowych;
•	liczba placówek działających w grupach podwyższonego ryzyka;
•	poprawa kondycji fizycznej i psychicznej dzieci, młodzieży i dorosłych;
•	wzrost świadomości społecznej; udział w przeciwdziałaniu uzależnieniom          i innym dysfunkcjom prowadzącym do izolacji i wykluczenia społecznego. 

Nakłady na działania

•	budżet gminy,
•	fundusze pomocowe (strukturalne, fundacje).
ZAKOŃCZENIE

	Konkretyzacja Strategii Lizbońskiej w obszarze integracji społecznej – Cele Nicejskie – obejmuje cztery podstawowe działania: 
4.	Zapewnienie dostępu do pracy, zasobów, praw, dóbr i usług dla wszystkich.
2.  Zapobieganie ryzyku wykluczenia. 
3.  Pomoc najbardziej narażonym (wspieranie najsłabszych).
4.  Mobilizacja wszystkich aktorów/organizacji ze sfery polityki, gospodarki oraz życia społecznego. 

Zgodnie z zasadami realizacji opracowanej strategii, wskazane jest monitorowanie potrzeb w zakresie polityki społecznej i uzupełnianie systemu wsparcia o skuteczne formy przeciwdziałania izolacji i marginalizacji osób zagrożonych wykluczeniem lub wykluczonych społecznie, gwarantujące pełną ich integrację ze środowiskiem. Mając na uwadze efektywność podejmowanych inicjatyw należy skoordynować wszelkie działania w ramach jednego programu rozwiązywania problemów społecznych, realizowanego w ramach systemu zintegrowanej współpracy podmiotów, instytucji i organizacji należących do różnych sektorów życia publicznego (organizacje pozarządowe, kościoły, związki wyznaniowe, podmioty gospodarcze); na zasadach partnerstwa z osobami potrzebującymi pomocy.
	Strategia jest dokumentem „żywym”; konieczne jest wprowadzanie zmian   w jej zapisach. Należy pamiętać, że zmiany te nie powinny dotyczyć zasadniczych kierunków strategii: celu określonego w wizji oraz w celach strategicznych. Najczęściej, ze względu na zmieniające się uwarunkowania zarówno wewnątrz gminy, jak i w jej otoczeniu, modyfikacjom poddajemy zapisy w części operacyjnej strategii.
Skuteczną metodą na wprowadzenie zmian w dokumencie strategii jest jej weryfikacja w społecznym procesie zbliżonym do tego, jaki towarzyszył tworzeniu strategii; powtarzanym przy opracowywaniu programów rocznych (z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych). Weryfikacja z szerokim udziałem mieszkańców służyć będzie ocenie realizacji oraz uaktualnieniu zapisów strategii, zwłaszcza w nie zrealizowanej jeszcze jej części. W trakcie weryfikacji mogą powstawać zupełnie nowe cele szczegółowe oraz projekty nie przewidziane w dniu dzisiejszym.	

Przewodniczący Rady Gminy
Marek Banaś